De oorlog met Iran is twee weken oud en het Midden-Oosten staat op z’n kop. De Verenigde Staten en Israël zijn militair in actie gekomen, Iran heeft verschillende tegenvallen uitgevoerd. De gevolgen zijn wereldwijd voelbaar. Van geopolitieke instabiliteit tot stijgende energieprijzen.
In de podcast bespreken historicus Maarten van Rossem en presentator Tom Jessen wat er werkelijk op het spel staat. Hoe groot is het risico dat deze oorlog escaleert? Welke rol speelt Donald Trump? En kan een militaire aanval Iran daadwerkelijk verzwakken?
Luister hier de volledige aflevering:
Volg de podcast hier op Spotify zodat je nieuwe afleveringen automatisch in je feed krijgt.
Analyse: waarom Iran geopolitiek zo belangrijk is
Iran wordt in politieke discussies soms voorgesteld als een regionale speler die militair relatief eenvoudig onder druk kan worden gezet. In werkelijkheid is het land geopolitiek veel belangrijker.
Iran combineert meerdere factoren die het strategisch relevant maken:
- een bevolking van ruim 80 miljoen mensen
- grote olie- en gasvoorraden
- een relatief hoogopgeleide bevolking
- een strategische ligging tussen het Midden-Oosten, Centraal-Azië en Zuid-Azië
Daarom is een militair conflict met Iran zelden een kort en overzichtelijk avontuur. Zelfs wanneer bepaalde militaire doelen worden bereikt, blijft het land een belangrijke factor in de regionale machtsbalans.
De oorlog met Iran raakt ook de wereldeconomie
De spanningen rond Iran raken niet alleen het Midden-Oosten. De geopolitieke gevolgen reiken veel verder. Vooral op het gebied van energie en internationale handel kan het conflict grote impact hebben.
Een aanzienlijk deel van de Iraanse olie wordt geëxporteerd naar China. Die olie bereikt Azië via kwetsbare scheepvaartroutes vanuit de Perzische Golf. Als die routes worden verstoord door militaire acties, kan dat gevolgen hebben voor de wereldwijde energiemarkt en internationale handel.
China heeft daarom een duidelijk belang bij stabiliteit in de regio. Tegelijkertijd beschikt het land nog niet over voldoende militaire capaciteit om die handelsroutes zelfstandig te beschermen. Dat maakt de huidige spanningen ook voor Beijing een strategische uitdaging.
Israël en Iran: een langdurige strategische rivaliteit
Voor Israël vormt Iran al jaren een van de belangrijkste veiligheidsvraagstukken. De Iraanse steun aan verschillende milities en bondgenoten in de regio wordt in Israël gezien als een directe bedreiging.
Sinds de aanval van Hamas op 7 oktober 2023 zijn de spanningen verder opgelopen. Israël probeert de invloed van Iran in het Midden-Oosten te beperken door militair en diplomatiek druk uit te oefenen op Iraanse bondgenoten.
Op korte termijn kan dat de militaire positie van Israël versterken. Op de langere termijn blijft echter de vraag of deze strategie leidt tot stabiliteit of juist tot nieuwe escalaties.
Wereldmachten kijken mee
De ontwikkelingen rond Iran worden nauwlettend gevolgd door andere wereldmachten.
Voor China is de regio vooral belangrijk vanwege energie. Een groot deel van de Iraanse olie gaat naar de Chinese markt. Stabiliteit in de Perzische Golf is daarom essentieel voor de Chinese economie.
Rusland heeft op zijn beurt geopolitieke belangen bij samenwerking met Iran, al is die relatie vooral pragmatisch. In de internationale politiek ontstaan zulke partnerschappen vaak uit gedeelde belangen, niet uit ideologische overeenkomsten.
Kan deze oorlog escaleren?
De Verenigde Staten spelen traditioneel een centrale rol in conflicten in het Midden-Oosten. Ook in de huidige oorlog met Iran zijn Amerikaanse militaire acties een belangrijke factor.
Tegelijkertijd laat de Amerikaanse politiek een zekere onvoorspelbaarheid zien. De strategie lijkt niet altijd gericht op een langdurige geopolitieke oplossing, maar eerder op kortetermijndoelen. Dat vergroot de onzekerheid voor bondgenoten en tegenstanders.
In de analyse van het conflict wordt daarom ook gewezen op het risico dat geopolitieke crises worden benaderd als politieke of symbolische momenten, terwijl de militaire en diplomatieke gevolgen juist langdurig kunnen zijn.
De oorlog met Iran in historisch perspectief
Het conflict tussen Iran en westerse landen moet in een bredere historische context worden geplaatst. De rivaliteit gaat terug tot de Iraanse revolutie van 1979 en de decennia van spanningen die daarop volgden.
Sindsdien is Iran uitgegroeid tot een belangrijke regionale macht met invloed in landen als Irak, Syrië en Libanon. Dat maakt elke militaire confrontatie met Iran onderdeel van een veel groter geopolitiek spel.
Zelfs wanneer een militaire operatie op korte termijn succesvol lijkt, betekent dat niet dat de onderliggende rivaliteit verdwijnt. In dat opzicht lijkt de huidige oorlog eerder een episode in een langdurige machtsstrijd dan een definitieve doorbraak.
Voor wie de historische en geopolitieke achtergronden van deze oorlog beter wil begrijpen, hebben we dit college gemaakt. Daarin wordt cruciale context stap voor stap uitgelegd.
Een onzekere uitkomst
De vraag of de huidige oorlog daadwerkelijk tot een strategische overwinning kan leiden, blijft onzeker. Regimeverandering in Iran – het vervangen van de huidige machthebbers – zou een uiterst complex en risicovol scenario zijn.
Historische voorbeelden laten zien dat militaire interventies in het Midden-Oosten vaak onvoorspelbare gevolgen hebben. Zelfs wanneer een regering wordt verzwakt of vervangen, ontstaat er niet automatisch stabiliteit.
Daarom wordt de huidige oorlog door veel analisten gezien als een conflict met een onzekere uitkomst, waarbij de risico’s van escalatie aanzienlijk zijn.
Luister de volledige analyse in de podcast
In de podcast van Maarten van Rossem en Tom Jessen wordt de oorlog met Iran uitgebreid geanalyseerd, met aandacht voor de historische achtergrond, de geopolitieke belangen van grote machten en de mogelijke gevolgen voor de wereldorde.
Volg de podcast hier op Spotify om geen aflevering te missen over de oorlog in Iran en andere geopolitieke ontwikkelingen.
Over de podcast
De podcast van Maarten van Rossem en Tom Jessen bespreekt meerdere keren per week de belangrijkste politieke en geopolitieke ontwikkelingen.
Historicus Maarten van Rossem en dagvoorzitter Tom Jessen analyseren het nieuws en plaatsen actuele gebeurtenissen in historisch perspectief.
Belangrijkste feiten over de oorlog met Iran
– De oorlog met Iran begon op 28 februari 2026 met gezamenlijke luchtaanvallen van de Verenigde Staten en Israël op Iran, wat resulteerde in een breed conflict met Iraanse terugslagen via ballistische raketten en drones.
– Iran heeft sindsdien strategische gebieden aangevallen, waaronder posities in de Perzische Golf en in buurlanden zoals Bahrein, en er zijn raketaanvallen binnen Israël geregistreerd met honderden gewonden.
– De Straat van Hormuz speelt een cruciale rol in het conflict, waarbij Iran de scheepvaartniveau‘s heeft beperkt, wat mondiale energie‑ en handelsstromen beïnvloedt.
Geachte Maarten van Rossem,
Zou u eens uw licht willen laten schijnen over het vraagstuk waarom de curve waarin je weergeeft hoe de ontwikkelingen van de mensheid op allerlei gebied de laatste eeuw zo enorm steil omhoog is gegaan? Men heeft wel eens geopperd dat (geheim) contact met gegijzelde buitenaardsen voor buitengewoon veel extra kennis heeft gezorgd. Ik vind het een geinig idee, maar ik zou graag uw visie eens vernemen.
Met vriendelijke groet,
Carien van Hest
Goedendag,
Ik vraag me af of de Europese gemeenschap geen afscheid kan nemen van Hongarije door een EG 2.0 op te zetten en de oude EG dood te laten bloeden?
Mvg
Als trouwe luisteraar wil ik toch even reageren op deze aflevering.
Uw combinatie van historische scherpte, relativeringsvermogen en droge humor maakt dat ik met veel plezier luister, ook, of juist, wanneer ik het niet met u eens ben. Sterker nog, ik behoor tot de categorie luisteraars die er rustig van in slaap vallen, wat nadrukkelijk als compliment bedoeld is.
Aan het einde van deze aflevering noemt u dat u misschien toch eens iets met AI zou moeten proberen. Dat zette me aan het denken. Niet als hype, maar juist als interessant experiment dat goed bij u zou kunnen passen.
Niet om u te overtuigen, maar om het te testen op uw voorwaarden.
Denk bijvoorbeeld aan een gesprek met Nixon of Roosevelt, opgebouwd op basis van hun echte speeches en correspondentie, waarbij u als historicus het gesprek voert en waar nodig kritisch doorvraagt. Of een ander idee: uw stem en denkwijze vastleggen als cultureel erfgoed. Niet als vervanging, maar als conservering. Uw stem die historische bronnen tot leven brengt of complexe thema’s uitlegt.
Ik werk dagelijks met AI en zie vooral dat de waarde niet zit in de techniek, maar in de toepassing. Zo heb ik onder andere een app ontwikkeld voor daklozen in samenwerking met de Pauluskerk, en heb ik iemand geholpen om een juridisch probleem beter te begrijpen door complexe informatie terug te brengen naar begrijpelijke taal.
Mocht dit u prikkelen, dan heb ik u hierover een e-mail gestuurd met een concreet voorstel.
Beste Tom en Maarten,
Eerst een compliment voor jullie fijne podcasts, ik hoop ze nog lang te kunnen beluisteren
Een leestip.
Het boek IBM en de holocaust (Edwin Black) laat zien welke gevolgen het kan hebben wanneer Big tech zich vermengt een kwaadwillend régime.
Groeten Berend
Beste Maarten en Tom,
Weer heeft Maarten het over Nederland als één van de welvarendste landen ter wereld ( waarschijnlijk bedoelt hij economische welvaart). Ga eens kijken in Australië, alles prima geregeld, schoon, prachtige wegen, geen graffiti, goede gezondheidszorg, overal openbare toiletten, zelfs ver in de natuurgebieden. Dit in tegenstelling met Nederland, waar alles smerig is , ratten in de steden lopen. Welvaart wordt ook bepaald door de leefomgeving en daarmee scoort Nederland erg laag!
Vriendelijke groeten,
Anke de Keizer